Małopolskie Forum Ochrony Zabytków organizowane jest przez Małopolski Instytut Kultury w Krakowie z inicjatywy Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego. W tym roku kierujemy zaproszenie do pracowników jednostek samorządu terytorialnego (gmin i powiatów) zajmujących się zagadnieniami ochrony i opieki nad zabytkami, specjalistów, prywatnych właścicieli zabytków, pracowników jednostek muzealnych z regionu, izb regionalnych, muzeów domowych oraz wszystkich, którym bliska jest ochrona dziedzictwa.
Program tegorocznego wydarzenia skupia się wokół tematu szeroko rozumianego bezpieczeństwa dziedzictwa.
Program Forum obejmuje dwa panele. Pierwszy poświęcony będzie kwestiom obrony cywilnej i planom obrony w kontekście obowiązków właścicieli zabytków, gmin oraz wojewodów. Dyskusja, moderowana przez Katarzynę Góralczyk – specjalistkę w zakresie bezpieczeństwa i ochrony dziedzictwa, przybliży m.in. nowe terminy ustawowe oraz dokumenty dotyczące wspólnej przestrzeni ochrony. Wśród prelegentów znajdą się uznani specjaliści, konserwatorzy oraz urzędnicy odpowiedzialni za ochronę dziedzictwa w Małopolsce. Drugi panel będzie poświęcony Społecznym Opiekunom Zabytków (SOZ). Debatę poprowadzi Katarzyna Zalasińska, specjalistka w zakresie prawa ochrony dziedzictwa, a będzie ona dotyczyć sensu funkcjonowania samego statusu i roli Społecznych Opiekunów Zabytków, zakresu ich praw i obowiązków, a także ryzyka, jakie wiąże się z angażowaniem w ochronę zabytków osób nieposiadających formalnie statusu SOZ. Na praktycznych przykładach z regionu omówiona zostanie „mapa drogowa” współpracy i dialogu między gminą, właścicielami zabytków a społecznymi opiekunami. Podejmiemy również temat tego, jak ważne jest dbanie przez społeczności lokalne o niematerialne dziedzictwo w kontekście budowania odporności na kryzysy oraz ochrony dziedzictwa materialnego.
Domknięciem Forum będą równoległe sesje warsztatowe, które pozwolą uczestnikom na praktyczne rozwinięcie i ugruntowanie poruszanych wcześniej tematów, m.in. zajęcia z przygotowywania draftu planu ochrony dóbr kultury, warsztat poświęcony Społecznym Opiekunom Zabytków i ich roli, warsztat z inwentaryzacji i dokumentacji obiektów prowadzony przez Regionalną Pracownię Digitalizacji MIK oraz warsztat zespołu Dynamiki Ekspozycji MIK poświęcony budowaniu narracji o lokalnym dziedzictwie.
Program
Rejestracja uczestników, powitalna kawa
Uroczyste otwarcie MFOZ 2026
Powitanie gości oraz wprowadzenie do problematyki ochrony i obrony cywilnej zabytków
Dyskusja panelowa: Obrona cywilna, plany ochrony – obowiązki właściciela, gminy, wojewody
Prowadzenie: Katarzyna Góralczyk, specjalistka w zakresie bezpieczeństwa i ochrony dziedzictwa
Uczestnicy dyskusji: Marek Bębenek – dyrektor Muzeum Małopolski Zachodniej i ekspert ds. ochrony przeciwpożarowej dr Piotr Zambrzycki – sekretarz Międzyuczelnianego Instytutu Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Robert Wojtas – specjalista w obszarze bezpieczeństwa publicznego, zarządzania kryzysowego, ochrony dziedzictwa Artur Sterkowicz – ekspert ds. terroryzmu i zarządzania kryzysowego z Narodowego Instytutu Muzealnictwa
Podsumowanie panelu oraz dyskusja
Przerwa kawowa
Dyskusja panelowa: Sens istnienia, prawa i obowiązki Społecznych Opiekunów Zabytków (SOZ) oraz partycypacja społeczna
Prowadzenie: Katarzyna Zalasińska, specjalistka w zakresie prawa ochrony zabytków z Narodowego Instytutu Dziedzictwa
Uczestnicy dyskusji: Michał Winiarski – właściciel zabytkowej Osady Młyńskiej w Roztoce-Brzezinach i Społeczny Opiekun Zabytków Bogusław Antos – wójt gminy Brzeźnica, aktywnie wspiera pozyskiwanie funduszy na ratowanie lokalnego dziedzictwa historycznego i sakralnego Krzysztof Myśliński – Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków z doświadczeniem w roli Społecznego Opiekuna Zabytków
Podsumowanie panelu oraz dyskusja
Lunch
WARSZTATY (równoległe sesje warsztatowe)
Sala 1 | Warsztat 1: Społeczna Ochrona Zabytków w bezpieczeństwie – mapa drogowa i dekalog SOZ,
prowadzenie: Robert Wojtas, specjalista w obszarze bezpieczeństwa publicznego, zarządzania kryzysowego, ochrony dziedzictwa
Plany ochrony dóbr kultury – jak przygotować draft planu obrony?
prowadzenie: Katarzyna Góralczyk, specjalistka w zakresie bezpieczeństwa i ochrony dziedzictwa
Rezultatem warsztatu będzie powstanie wzoru planu obrony zabytków, gotowego do wykorzystania przez uczestników.
Cyfrowe archiwum krok po kroku. Instrukcja dokumentacji obiektu
prowadzenie: Marta Dvořák, Paweł Szelest, zespół Regionalnej Pracowni Digitalizacji MIK
Warsztat poświęcony praktycznym podstawom cyfryzacji oraz efektywnemu zarządzaniu inwentarzem. Obejmuje następujące zagadnienia: tworzenie przejrzystej struktury folderów oraz prostego inwentarza w arkuszu Excel z wykorzystaniem kluczowych metadanych; wykonywanie poprawnych zdjęć obiektów za pomocą podstawowego sprzętu (telefon, aparat) zgodnych ze standardami Narodowego Instytutu Muzeów; przygotowanie metadanych pozwalających na sprawne włączenie posiadanych materiałów do projektów digitalizacyjnych.
Zabytek w sercu społeczności. Projektowanie działań służących budowaniu relacji z miejscami dziedzictwa
prowadzenie: Małgorzata Hordyniec, Piotr Idziak, zespół Dynamiki Ekspozycji MIK
Warsztaty pokażą, jak osadzić zabytek w relacjach społecznych i rozwijać postawy troski o dziedzictwo wśród mieszkańców.
Co będziemy robić:
Podczas warsztatów przejdziemy od analizy osobistych, emocjonalnych relacji z obiektami dziedzictwa do projektowania „miękkich” działań społecznych i edukacyjnych, wykorzystując zabytek jako „element sprawczy”, kształtujący lokalną tożsamość. Przeanalizujemy studia przypadków. Przyjrzymy się m.in. historii Pałacu w Jaszczurowej, Starego Mostu w Mostarze oraz warszawskiej Starówki.
Warsztat będzie miał charakter zespołowego procesu twórczego. Wspólnie przeprowadzimy burzę mózgów i stworzymy pomysły na działania wokół zabytków do wykorzystania w naszych społecznościach.
Wychodzimy z założenia, że generowanie „społecznej energii” i autentycznej troski mieszkańców jest najbardziej skuteczną, długofalową metodą wsparcia ochrony materialnej zabytku.
Prelegenci
Bogusław Antos
Bogusław Antos ‒ absolwent Akademii Górniczo-Hutniczej, ukończył studia Master of Business. Samorządowiec, od 2006 r. wójt gminy Brzeźnica. Członek wielu stowarzyszeń i forów, w tym: Euroregionu Beskidy, Zarządu Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Małopolski, Stowarzyszenia Dolina Karpia. Społecznik, strażak OSP Sosnowice, prezes zarządu gminnego OSP RP w Brzeźnicy. Nagrodzony za działalność w zakresie służby publicznej, ochrony zabytków i pracy społecznej, m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi w 2024 r. i Krzyżem Świętego Floriana w 2025 r. Pomysłodawca projektów odnowienia zabytków w gminie Brzeźnica, w tym: starych szkół na Dom Seniora w Łączanach i Żłobek w Chrząstowicach, dworu w Kossowej i rewitalizacji parku, dworca kolejowego w Brzeźnicy, spichlerza zbożowego, mostów na Kanale Łączany-Skawina, zabytków sakralnych w kościele w Marcyporębie i Sosnowicach w porozumieniu z parafiami, grobowców i miejsc pamięci.
Marek Bębenek
Marek Bębenek – dyrektor Muzeum Małopolski Zachodniej w Wygiełzowie. Absolwent Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, studia podyplomowe kontynuował na Uniwersytecie Śląskim (Zarządzanie Zasobami Ludzkimi oraz Zarządzanie Sytuacją Kryzysową), Krakowskiej Akademii im. Frycza Modrzewskiego (Bezpieczeństwo i Higiena Pracy z elementami dydaktyki bezpieczeństwa) oraz Szkole Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie (Kierowanie Działaniami Ratowniczymi). W latach 2012–2015 w Wyższej Szkole Biznesu w Dąbrowie Górniczej wykładał program autorski z zakresu zarządzania sytuacją kryzysową. Oficer Państwowej Straży Pożarnej i były Małopolski Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej (2020 r.). Wiceprezes Zarządu Oddziału Wojewódzkiego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej w Krakowie, przewodniczący Wojewódzkiej Komisji Historycznej przy ZOW ZOSP RP w Krakowie, członek rad muzealnych przy Centralnym Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach oraz przy Muzeum Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie. Członek stowarzyszeń: Międzynarodowego Stowarzyszenia św. Floriana (Czechy, Słowacja, Polska), Stowarzyszenia Małopolska Kultura, Stowarzyszenia Muzeów Sztuki Inżynieryjnej w Polsce, Stowarzyszenia Muzeów Na Wolnym
Powietrzu w Polsce.
Marta Dvořák
Marta Dvořák – absolwentka romanistyki na Uniwersytecie Jagiellońskim, redaktorka prowadząca portalu Wirtualne Muzea Małopolski. Zajmuje się opracowaniem i przygotowaniem do publikacji zdigitalizowanych obiektów dziedzictwa, a także jego popularyzacją i interpretacją. Skupia się na dziedzictwie lokalnym, które postrzega jako ważny element szerzej rozumianych tożsamości.
Ukończyła kursy Certified Interpretive Guide i Certified Interpretive Writer. Przez wiele lat współpracowała ogólnopolskimi mediami jako dziennikarka.
Katarzyna Góralczyk
Katarzyna Góralczyk – doktor nauk społecznych, ekspert ds. bezpieczeństwa dziedzictwa kultury, wykładowczyni w Instytucie Historii Sztuki i Kultury Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Członkini Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Muzeów (PKN ICOM) i Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków (PKN ICOMOS), Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków, pełnomocniczka ds. projektów badawczych i naukowych Instytutu Bezpieczeństwa Dziedzictwa, członkini Komisji Upowszechniania Międzynarodowego Prawa Humanitarnego Konfliktów Zbrojnych przy Zarządzie Głównym PCK w Warszawie oraz Członkini Zespołu ds. ochrony zabytków na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w Krakowie. Podejmowane przez nią badania dotyczą problematyki ochrony dóbr kultury na wypadek sytuacji kryzysowej i wojny, międzynarodowego prawa humanitarnego konfliktów zbrojnych oraz bezpieczeństwa kulturowego.
Małgorzata Hordyniec
Małgorzata Hordyniec – etnolożka z wykształcenia i zamiłowania (absolwentka Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UW), Małopolanka z wyboru. Członkini sieci Interpret Europe, absolwentka kursów Certified Interpretive Guide i Certified Interpretive Writer – trenerka interpretacji dziedzictwa. Związana z Małopolskim Instytutem Kultury w Krakowie, gdzie kieruje działem Dynamiki Ekspozycji. Współpracuje z muzeami w zakresie udostępniania i interpretacji dziedzictwa, tworzenia wystaw i audiodeskrypcji oraz planowania strategicznego. Współautorka podręcznika Przewodnik interakcyjny, czyli jak oprowadzać w miejscach dziedzictwa.
Piotr Idziak
Piotr Idziak – socjolog i antropolog kultury, absolwent Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ. Pracownik Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie i firmy LOCATIVO. Trener zespołów instytucji kultury, doradca dla miejsc dziedzictwa i organizatorów atrakcji turystyki kulturowej. Facylitator zespołowego procesu twórczego i planowania strategicznego. Członek sieci Interpret Europe, trener interpretacji dziedzictwa. Współautor poradników dla instytucji dziedzictwa: Lokalne muzeum w globalnym świecie i Przewodnik interakcyjny. Autor wystaw muzealnych, ścieżek dziedzictwa i koncepcji szlaków kulturowych. Współautor gier edukacyjnych i szkoleniowych dla grup: Chłopska Szkoła Biznesu, Oil City – gorączka czarnego złota, Hamernia – przekuj problemy na rozwiązania.
Krzysztof Myśliński
Krzysztof Myśliński – historyk sztuki. W latach 1983–1990 pracownik Biura Dokumentacji Zabytków i Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach. Autor opracowań badawczych i ewidencji zabytków, książek i artykułów z zakresu historii sztuki i historii kultury. Wykładowca kieleckich szkół wyższych. Wieloletni pracownik muzealny w Muzeach Narodowych we Wrocławiu i Kielcach oraz w Muzeum Historii Kielc. Od lutego 2025 Świętokrzyski Wojewódzki Konserwator Zabytków.
Artur Sterkowicz
Artur Sterkowicz – absolwent Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Zmechanizowanych im. Tadeusza
Kościuszki. Absolwent studiów Executive Master Bussines of Administration Instytutu Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk, ekspert do spraw bezpieczeństwa. Zdobył szerokie doświadczenie w kraju i zagranicą. Uczestniczył w projektach wprowadzania skutecznych rozwiązań systemowych w zakresie bezpieczeństwa dla różnorodnych obiektów o kluczowym znaczeniu strategicznym dla funkcjonowania organizacji. Autor dokumentu opracowanego przez Narodowy Instytut Muzeów (NIM) pt. „Zalecenia dla muzeów w zakresie przygotowania do sytuacji kryzysowej lub wojny”. Obecnie zajmuje stanowisko eksperta ds. terroryzmu i zarządzania kryzysowego w NIM.
Paweł Szelest
Paweł Szelest – absolwent Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. Od kilkunastu lat w Małopolskim Instytucie Kultury w Krakowie realizuje projekt Wirtualne Muzea Małopolski, współtworząc linię przetwarzania danych Regionalnej Pracowni Digitalizacji.
Michał Winiarski
Michał Winiarski – właściciel zabytkowej Osady Młyńskiej w Roztoce-Brzezinach, założyciel Muzeum Młynarstwa, Techniki i Rzemiosła Wiejskiego im. Józefa Winiarskiego oraz prezes Fundacji Ochrony i Wsparcia Dziedzictwa Kulturowego „Osada Młyńska”. Społeczny Opiekun Zabytków, odznaczony honorową odznaką „Zasłużony dla Kultury Polskiej” oraz laureat Nagrody im. Mariana Korneckiego. W swojej działalności szczególną uwagę poświęca współpracy i wyzwaniom na styku prywatnych właścicieli zabytków, instytucji ochrony dziedzictwa i samorządu.
Katarzyna Zalasińska
Katarzyna Zalasińska – kierowniczka Działu Kultury Tradycyjnej Narodowego Instytutu Dziedzictwa, adiunkt w Katedrze Prawa i Postępowania Administracyjnego WPiA UW, specjalistka w zakresie prawnej ochrony dziedzictwa materialnego i niematerialnego, prawa ochrony zabytków, obrotu dobrami kultury oraz muzealnictwa. Była członkinią Rady ds. Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego przy MKiDN, Rady Ochrony Zabytków przy MKiDN. Członkini Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Muzeów (PKN ICOM) oraz Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków (PKN ICOMOS).
dr Piotr Zambrzycki
dr Piotr Zambrzycki – doktor sztuki w dyscyplinie sztuki plastyczne i konserwacja dzieł sztuki. Ukończył studia w specjalności konserwacja rzeźby i elementów architektonicznych (1986) na Wydziale Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Sekretarz naukowy Międzyuczelnianego Instytutu Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki. Wieloletni wykładowca na Wydziale Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki warszawskiej ASP. Autor licznych realizacji konserwatorskich i uczestnik projektów badawczych w kraju i zagranicą. Specjalizuje się w zakresie dokumentacji i badań nieniszczących obiektów zabytkowych. Współpracuje z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwem Spraw Zagranicznych, instytucjami kultury, muzeami, jednostkami administracji samorządowej i kościoła. Autor publikacji z zakresu konserwacji i badań specjalistycznych w czasopismach branżowych krajowych i zagranicznych.
